Top 10 Locaties voor Bosfotografie in Duitsland

Verschillende lichtstemmingen, voortdurend veranderende kleuren en composities tussen chaos en orde, nauwelijks een tak van landschapsfotografie is zo veelzijdig en uitdagend als bosfotografie. De Duitse bossen bieden daarvoor de ideale omstandigheden.

Landschapsfotograaf Kilian Schönberger trekt al bijna 20 jaar met zijn camera door de bossen van het land en neemt je mee naar de 10 mooiste fotolocaties, van karakteristieke bergbossen en mystieke middelgebergten tot ruige kustbossen.

Je ontdekt welke onderwerpen je op elke plek kunt verwachten, wanneer een uitstapje het meest de moeite waard is en hoe je de magie van deze locaties het beste vastlegt.

1. Beierse Woud, Oerwildernis en robuuste schoonheid

Het Beierse Woud is een van de regio’s in Duitsland die ik het beste ken. Direct achter de tuin van mijn ouders in de Oost Beierse Oberpfalz begon een ogenschijnlijk eindeloos bosgebied waar ik als kind al veel tijd doorbracht.

Het nationaal park is een van de weinige bosgebieden in Duitsland waar natuurlijke processen op grote schaal zichtbaar mogen blijven. Juist dat maakt het zo aantrekkelijk voor bosfotografie. Je vindt hier een zeldzame variatie aan abstracte onderwerpen die onder de juiste omstandigheden indrukwekkende beelden opleveren. Denk bijvoorbeeld aan de sporen die de schorskever hier sinds de jaren negentig heeft achtergelaten.

Wat kun je hier fotograferen?

• Dode bergsparren die als skeletten in het landschap staan

• Spannende scènes waarin bos en water samenkomen

• Sfeervolle close-ups van mossen, wolfsklauw en andere kleine ecosystemen op de bosbodem

Wanneer ga je het best?

• In de herfst en winter hangt er vaak een mystieke sfeer. Zacht, diffuus licht werkt hier meestal beter dan felle zon.

• In de zomer zijn de routes rond de Lusen beter bereikbaar. In de winter moet je rekening houden met wegafsluitingen, waardoor je tochten een stuk langer kunnen worden.

Tip

De Lusen biedt met zijn wandelroutes en het uitgestrekte topplateau volop fotografische mogelijkheden. Van groothoekopnames van eindeloze golven van bos tot telebeelden met gelaagde structuren, en intieme details van met mos begroeide granietblokken.

Onderweg naar Waldhäuser, het startpunt van de wandeling naar de Lusen, steek je de Kleine Ohe over. Deze natuurlijke beek is ideaal om te spelen met verschillende sluitertijden en composities.

Belangrijk om te weten: dronefotografie is in het Nationaal Park Beierse Woud niet toegestaan.

2. Harz, Mystieke sparrenbossen en nevel boven ruige rotsen

De Harz is een van de meest mysterieuze middelgebergten van Duitsland. De Brocken staat niet voor niets bekend als dé heksenberg.

Rond de hoogste top van Noord Duitsland, 1.141 meter, vind je een afwisselend landschap met veengebieden, watervallen en meertjes die bijna op bergmeren lijken. Een prachtige setting voor bosfotografie. Tegelijkertijd is ook hier, door droogte en de schorskever, veel bos verloren gegaan. Langzaam ontstaat er ruimte voor een nieuwe generatie bomen.

Vooral in de hogere delen zorgen mist, laaghangende wolken en snel wisselend licht voor extra sfeer. Sparrenbossen, granieten rotsformaties en open vlaktes wisselen elkaar af. Dat levert uiteenlopende onderwerpen op, van weidse landschappen tot intieme scènes diep in het bos.

Wat kun je hier fotograferen?

• Sparrenbossen in nevel op grotere hoogte

• De silhouetten van rotskoppen tussen de Leistenklippe en de Brocken

• Het contrast tussen jonge loofbomen en ruwe granietstructuren

• Beken, watervalletjes en bosvijvers

Wanneer ga je het best?

• In het voorjaar voor fris groen in de beukenbossen langs de Ilse

• In de zomer voor spectaculaire zonsondergangen

• In de herfst en winter voor mist, heldere structuren en een mystieke sfeer

Tip

De Leistenklippe ligt op ongeveer 900 meter hoogte en biedt een mooi uitzicht richting het Brockenplateau. Op zwoele zomeravonden ontstaan hier sfeervolle beelden wanneer de zon achter de Brocken zakt en de rotskoppen ertussen als silhouetten voor extra diepte zorgen.

Wil je de Harz met al zijn verschillende bostypen van de rand tot in de hogere delen verkennen, dan is een wandeling langs de Ilse een aanrader. Over zo’n 800 hoogtemeters, van Ilsenburg tot de bron van de rivier vlak bij de Brockentop, wisselen beukenbossen, wilde beekdalen, afgestorven bosdelen en dichte bergsparrenbossen elkaar af. Ideale omstandigheden voor sfeervolle bosfoto’s, ver weg van de standaard uitzichtpunten.

3. Sächsische Schweiz, Bossen tussen indrukwekkende zandsteentorens

De Sächsische Schweiz voelt als een miniatuurversie van Canyonlands National Park gecombineerd met het ruige karakter van het noordwesten van de Verenigde Staten.

Met haar steile zandsteenformaties, diep uitgesneden kloven van de Elbe en spectaculaire uitzichtpunten is dit zonder twijfel een van de meest bijzondere landschappen van Duitsland. Voor bosfotografie kun je hier alle kanten op, van verfijnde details van markante bomen tot panoramische beelden waarin bos en rots samenkomen.

Wat kun je hier fotograferen?

• Panorama’s van bossen en rotsformaties vanaf de Kleiner Winterberg

• Mist in de kloven en in de Kleiner Zschand

• Silhouetten van bomen en rotsen in tegenlicht

• Grillig gegroeide dennen op rotspartijen

• Beukenbossen langs smalle wandelpaden

Wanneer ga je het best?

• Van de lente tot en met de herfst zijn de omstandigheden het gunstigst voor bosfotografie. Sneeuwbeelden zijn door de relatief lage ligging meestal alleen mogelijk als je het weer goed in de gaten houdt en snel kunt schakelen.

Tip

Een uitzichtpunt dat je niet mag missen is de Kleiner Winterberg, met zicht over de Kleiner Zschand, vooral bij zonsopkomst. In tegenlicht komen de rotsen die boven het bos uitsteken prachtig tot hun recht. Met een beetje geluk blijft er mist in het dal hangen, wat extra diepte in je beeld brengt.

Ook rond de Bastei vind je sterke composities. Vlak bij de Basteibrug staat de karakteristieke Pölking den boven de Amselgrund. Vanaf de uitzichtpunten kijk je uit over ruige boomlandschappen tegen steile rotswanden en op berken en dennen die zich tussen de rotsformaties hebben genesteld. Afhankelijk van het seizoen ontstaat hier een bijzonder spel van vormen en kleuren.

Voor wie wat avontuur zoekt: als smalle paden langs kliffen je niet afschrikken, is een afdaling naar de kloofbossen van de Schwedenlöcher absoluut de moeite waard.

4. Zwarte Woud, Sprookjesbos met hoogteverschillen

Het Zwarte Woud neemt binnen de Duitse middelgebergten een bijzondere plek in. Met de Feldberg als hoogste top buiten de Alpen en de grote hoogteverschillen richting het Rijndal zijn de hellingen hier steiler dan in veel andere regio’s. Dat zorgt voor een verrassend gevarieerd boslandschap.

Het karakter van het Zwarte Woud verschilt sterk per deelgebied. Het lagere noorden staat bekend om zijn waterrijke omgeving en mosgroene kloofbossen. In het Hochschwarzwald vind je steile beboste hellingen en weidse uitzichten richting de Zwitserse Alpen en de Vogezen.

Of je nu houdt van intieme details of van gelaagde boslandschappen met veel diepte, hier kun je als bosfotograaf alle kanten op.

Wat kun je hier fotograferen?

• Karseen die deels zijn begroeid met veenvegetatie, onder steile beboste wanden

• Besneeuwde sparren en met rijp bedekte takken op grotere hoogte

• Natuurlijke boshellingen met solitaire bomen

• Kloofbossen met watervallen, mos en dood hout

• Bosranden langs steile hellingen met uitzicht over het Rijndal

• Indrukwekkende zonsondergangen in westelijke richting

Wanneer ga je het best?

• In de winter voor sprookjesachtige sneeuw en rijp in de hogere delen

• In de lente en herfst voor fris groen of kleurrijk blad in kloofbossen en langs beken

• Na regenval voor krachtige watervalbeelden

Tip

Een van de mooiste fotoplekken in het Zwarte Woud is de Feldberg. Ondanks zijn hoogte van 1.277 meter is de top goed bereikbaar, met een lift of te voet. Voor bosfotografie zijn vooral de westelijke hellingen interessant. Naarmate het terrein steiler wordt, verdicht het bos zich en ontstaan er sterke lijnen en patronen.

Een telelens met een langere brandpuntsafstand helpt om boomgroepen samen te trekken, individuele stammen los te maken uit het visuele geheel en natuurlijke structuren te benadrukken. Ook het uitzicht over diep ingesneden dalen, het Rijndal en het Feldsee levert sterke beelden op.

Een andere aanrader zijn de Gertelbach watervallen in het Noordelijke Zwarte Woud. Door de hoge neerslag is het kloofbos hier weelderig begroeid, met mos bedekte rotsen en boomstammen. Ideaal om bos en water samen in beeld te brengen. Vooral in de lente, wanneer alles frisgroen is, of in de herfst tijdens de piek van de bladverkleuring, ontstaan hier sfeervolle combinaties van bos en water.

5. Oostzee in Mecklenburg Vorpommern, Waar het bos de zee raakt

Wind in de boomkruinen, zoute lucht en uitzicht tot aan de horizon, aan de Oostzee komen bos en open zee samen.

In tegenstelling tot de Noordzee loopt het bos hier vaak door tot aan het strand of de rand van de klif. Die directe overgang van bomen naar zee geeft de regio een heel eigen karakter en levert bijzondere beelden op voor bosfotografie.

Fotograferen aan zee betekent wel dat de omstandigheden snel kunnen veranderen. Wind is bijna altijd aanwezig. Bovendien staan natuurlijke kustbossen, zoals in het Nationaal Park Vorpommersche Boddenlandschaft, onder strikte bescherming. Blijf daar altijd op de paden.

Wat kun je hier fotograferen?

• Kustbossen bovenop steile klifranden

• Door de wind gevormde dennen, ook wel windvlieders genoemd

• Ontwortelde bomen en aangespoeld drijfhout op het strand

• Het contrast tussen bos, zand en zee

Wanneer ga je het best?

• Bij mist voor een rustige, mysterieuze sfeer

• Bij laagstaande zon tijdens zonsopkomst of zonsondergang, vooral in de zomer

• Met wind voor beweging in het water en om voetsporen in het zand te laten verdwijnen

Tip

Een van de bekendste plekken voor bosfotografie aan de Oostzee in Mecklenburg Vorpommern is het Gespensterwald bij Nienhagen. De naam doet zijn werk. Vooral bij mist of laagstaande zon ontstaan hier sfeervolle beelden van bleke, grillige bomen langs de klifrand.

Let goed op je veiligheid en houd voldoende afstand tot de rand van de klif. Sommige delen zijn instabiel en kunnen afbreken.

Volg je de kust verder naar het oosten, dan kom je uit bij de Darßer Weststrand met daarachter het Darßwald, ooit een jachtgebied van de DDR partijtop en nu onderdeel van een nationaal park. Het zandstrand is zo’n 14 kilometer lang en deels alleen te voet bereikbaar. Dat vraagt wat uithoudingsvermogen, maar je wordt beloond met een unieke combinatie van kust en bos, precies zoals hierboven beschreven.

6. Taunus, Tussen stadsrand en bosgeluk

Veel mensen kennen de Taunus vooral als de donkere heuvelrug ten noorden van de luchthaven van Frankfurt. Onder bosfotografen wordt dit middelgebergte dan ook vaak onderschat. Toch strekt de Taunus zich veel verder uit dan alleen de Hochtaunus, tot aan het Rijndal in het westen en de Lahn in het noorden. Juist daar vind je nog volop ruimte om nieuwe plekken te ontdekken.

Wat kun je hier fotograferen?

• Kromgegroeide beuken en structuurrijke bossen rond de Großer Feldberg

• Bosscènes in mist

• Niederwaldeiken met een lage, grillige groei

• Overgangen tussen bos en wijngaarden langs de Rijn

Wanneer ga je het best?

• In de lente, herfst en winter voor sterke structuren, kleur en sfeer

• Bij mist als bepalend element in je compositie

• Bij diffuus licht voor rustige, evenwichtige beelden

Tip

Vanuit Frankfurt am Main sta je binnen enkele minuten op de Großer Feldberg, niet te verwarren met de Feldberg in het Zwarte Woud. Een weg brengt je eenvoudig tot bijna op de top, maar voor bosfotografie zijn vooral de randen van het plateau interessant. Hier zorgen kromgegroeide beuken het hele jaar door voor krachtige beelden, met fris groen in de lente, warme tinten in de herfst of rijp in de winter.

De bereikbaarheid heeft ook een keerzijde. Op populaire dagen kan het druk zijn. Neem dus de tijd en let erop dat je niet per ongeluk door de compositie van andere fotografen loopt.

Een andere interessante plek is de Niederwald bij Rüdesheim. De eikenbast werd hier vroeger gebruikt voor het looien van leer. Daardoor hebben veel bomen op de hellingen richting de Rijn een lage of gedraaide groeivorm ontwikkeld. Vooral tijdens het groeiseizoen en bij mist levert dat sfeervolle, karaktervolle bosbeelden op.

7. Eifel, Uitgestrekte loofbossen en sfeervolle rivierdalen

Op het eerste gezicht oogt de Eifel misschien minder spectaculair voor bosfotografie. Grote hoogteverschillen of dramatische panorama’s vind je hier zelden. Veel bossen worden bovendien economisch beheerd, waardoor je soms wat langer moet zoeken naar echt karaktervolle plekken. Het goede nieuws is dat zelfs kleine, meer natuurlijke bospercelen al genoeg zijn voor sterke beelden.

Geologisch is de Eifel verrassend veelzijdig. Vulkanische heuvels en met water gevulde maarkraters wisselen zich af met kalksteen, zandsteen en leisteen. Die variatie zie je subtiel terug in het landschap en in de vegetatie.

Wat kun je hier fotograferen?

• Uitgestrekte loofbossen voor een rustige, minimalistische beeldopbouw

• Kleine, grillig gevormde eiken op steile hellingen, vooral in het Ahrdal

• Bosscènes langs stille rivierdalen

• Veengebieden en bosranden in het Hoge Venen

Wanneer ga je het best?

• In de lente voor fris groen en voorjaarsbloeiers

• In de late herfst voor roodgouden tinten in het beukenbos

• In de winter voor rijp in het Hoge Venen

• Bij diffuus licht voor zachte, gelijkmatige contrasten

Tip

Tijdens mijn studie geografie in Bonn was het Ahrdal mijn vaste fotografieterrein. De eikenbossen op de steile hellingen zijn grotendeels gespaard gebleven bij de overstromingen van 2021 en bieden met hun laagblijvende, grillige bomen het hele jaar door sterke onderwerpen. Wandelroutes zoals de Ahrsteig en de Rotweinwanderweg voeren je langs deze hellingen.

Werk hier niet alleen met een groothoeklens, maar ook met een lichte telelens. Zo kun je je gerichter focussen op de groeivormen van de bomen en rust in je compositie brengen.

Dicht bij de Belgische grens ligt het Hoge Venen, een hoogveengebied dat met zijn open vlaktes, kleine boomgroepen en bos-eilanden een beetje aan Scandinavië doet denken. Tussen die open delen liggen ook uitgestrekte sparrenaanplantingen. Juist in hun eenvormigheid kunnen ze interessante beelden opleveren. Vooral bij rijp in de winter ontstaan hier verstilde, bijna melancholische bosfoto’s.

8. Thüringer Woud, Uitgestrekte bergkammen en sfeervolle dalen

Het Thüringer Woud strekt zich als een lange rug uit door het hart van Duitsland, van west naar oost. Over de kam loopt de Rennsteig, een van de bekendste langeafstandswandelroutes van het land, met zo’n 170 kilometer aan natuur en cultuur, langs plekken als de Wartburg en de Drachenschlucht.

Veel mensen denken bij deze regio vooral aan wintersport. Maar buiten de drukte van de Rennsteig heeft het Thüringer Woud voor bosfotografie verrassend veel te bieden.

Sparrenbossen bepalen op veel plekken het landschap, afgewisseld met stille dalen en meer gevarieerde bosgebieden. Vooral in de winter, maar ook bij mist of regen, hangt hier een rustige, bijna sprookjesachtige sfeer.

Wat kun je hier fotograferen?

• Dichte bergbossen langs de Rennsteig

• Besneeuwde sparren en met rijp bedekte takken

• Beboste dalen met rotsformaties

• Boslandschappen in mist met duidelijke gelaagdheid

Wanneer ga je het best?

• In de winter voor sneeuw en rijp

• Bij mist voor rustige, minimalistische composities

• Na regen voor verzadigde kleuren in de dalen

Tip

Rond Oberhof vind je dankzij de hogere ligging en de kunstsneeuw op de langlaufloipes vaak goede omstandigheden voor winterse bosfoto’s. Besneeuwde sparren en rijp zijn hier geen uitzondering. De uitdaging is vooral om skiliften en andere infrastructuur buiten beeld te houden.

Een andere aanrader is de Lauchagrund bij Tabarz, ook wel het Felsental genoemd. De wandeling door dit groene dal met verspreide rotsformaties werkt bijna meditatief. De Torstein, een meer dan vijf meter hoge en op sommige plekken twaalf meter brede, met mos begroeide rotsdoorgang, doet denken aan een scène uit een moderne fantasyfilm. Vooral bij regen of mist komt het bosrijke Lauchadal volledig tot zijn recht, omdat het groen dan extra intens oogt.

9. Pfälzerwald, Zandsteenrotsen en warm avondlicht boven eindeloze boomkronen

De Pfälzerwald blinkt niet uit in hoogte, maar is toch een van de meest interessante regio’s voor bosfotografie in Duitsland.

Het landschap bestaat uit eindeloze, met loofbos bedekte heuvels, indrukwekkende zandsteenrotsen, soms nog expressiever gevormd dan in de Sächsische Schweiz, en talloze burchtruïnes. Samen vormen ze een sterke basis voor sfeervolle landschaps en bosbeelden.

Wat kun je hier fotograferen?

• Mist in de beboste dalen tussen de heuvels

• Kromgegroeide dennen op grillig gevormde zandsteenrotsen

• Burchtruïnes die als tanden boven het bos uitsteken

• Mossen, korstmossen en kleine detailwerelden op rotsen en dood hout

Wanneer ga je het best?

• In de vroege zomer en herfst voor mooi licht en rijke kleuren

• In de ochtend voor dalmist bij zonsopkomst

• In de avond voor warm licht op de roodachtige rotsen

• In de winter voor rijp

• Bij diffuus licht voor detail en macrofotografie

Tip

Een bijzondere plek voor sfeervolle bosfoto’s is de Karlstalschlucht bij Trippstadt. Hier stroomt de Moosalbe langs kleine cascades door een met beuken begroeide kloof. Stenen in het water en dood hout langs de oever zijn bedekt met een dikke laag mos. In het meest schilderachtige deel staat een oude houten paviljoen met een met mos begroeid dak dat doet denken aan een fantasiewereld.

Wil je de omliggende rode beuken meenemen in je compositie, werk dan met een telelens en zoek doorkijkjes van iets meer afstand. Zo lijkt het paviljoen nog meer verscholen tussen de oude bomen.

Voor een overzicht over de boomkronen en heuvels van de Pfälzerwald is de Rehbergturm bij Annweiler een mooie uitvalsbasis. Bij helder weer kijk je tot aan de legendarische Burg Trifels. Ook in de directe omgeving vind je sterke onderwerpen. Op de zandsteenrotsen groeien opvallend gevormde dennen en op de schrale bodem ontstaan kleine werelden van mossen en korstmossen, ideaal voor macro en detailopnames.

10. Rügen, Eiland van beukenbossen

Rügen is een bijzondere bestemming voor bosfotografie. Op veel plekken lopen de bossen hier door tot aan zee, onderbroken door talloze baaien, kliffen en kleine meren.

Vooral de oude beukenbossen in het noordoosten zijn uitzonderlijk goed bewaard gebleven. Ze staan onder natuurbescherming en maken inmiddels deel uit van het UNESCO Werelderfgoed. Maar ook buiten deze beschermde gebieden vind je verspreid over het eiland verrassend veel karaktervolle boomgroepen.

Wat kun je hier fotograferen?

• Oude beukenbossen langs de krijtkust

• Kromgegroeide stammen en blootliggende wortels aan de klifranden

• Moeras en broekbossen met stilstaand water

• Grillige boomvormen zoals de Süntelbuchen in het Hexenwald

Wanneer ga je het best?

• In de lente voor bosanemonen onder nog kale beuken

• In de herfst voor subtiele bladkleuren

• In de winter voor rustige, bijna monochrome beelden bij sneeuw, die doen denken aan inkttekeningen

• Bij vochtige lucht en mist voor zachte contrasten

Tip

Een van de meest indrukwekkende plekken voor bosfotografie op Rügen is het Nationaal Park Jasmund. Vanaf de grote parkeerplaats in Hagen leiden wandelpaden langs het uitzichtpunt Viktoriasicht en verder langs de krijtkust. Hier kijk je soms meer dan 100 meter omlaag naar de Oostzee. Direct aan de rand van de krijtrotsen kom je een typisch Rügen motief tegen: beuken met kromme stammen die met ver uitwaaierende wortels houvast zoeken in de steile helling.

Ook landinwaarts valt veel te ontdekken. Rond kleine meren en in veengebieden zijn elzenbroekbossen ontstaan waar bomen bij hoge waterstand letterlijk met hun wortels in het water staan. Dat levert soms bijna onheilspellende beelden op.

Een klein maar bijzonder bosgebied is het Hexenwald bij Lietzow. Het is eigenlijk geen natuurlijk bos, maar een verzameling aangeplante Süntelbuchen. In tegenstelling tot gewone beuken groeien deze bomen sterk gedraaid, buigen ze in allerlei richtingen en vormen ze een bladerdak dat tot dicht bij de grond reikt. De grillige stammen en takken bieden het hele jaar door eindeloze compositiemogelijkheden. Bezoek het bij voorkeur vroeg in de ochtend of aan het einde van de dag voor meer rust in je beeld en minder bezoekers in je frame.

De fotolocaties in Duitsland die ik hier voorstel, zijn een persoonlijke selectie van plekken die zich in de loop der jaren hebben bewezen voor mijn bosfotografie.

Ze zijn ideaal voor uitgebreide fototochten, maar kunnen ook een inspiratie zijn om het bos bij jou in de buurt met nieuwe ogen te bekijken. Goede onderwerpen liggen vaak dichterbij dan je denkt.

Sta je nog maar aan het begin van je avontuur in de bosfotografie, dan vind je bovenaan in de video praktische tips. Meer verdieping vind je in mijn boek Fascinatie Bosfotografie, verschenen bij Rheinwerk Verlag.

Meer over Kilian en zijn werk vind je op Instagram via @kilianschoenberger.

Lees meer tips en technieken op onze MPB Blog.