Wat doet een zonnekap?

Bij de meeste lenzen zit standaard een zonnekap in de doos. Toch is niet altijd meteen duidelijk wanneer je die gebruikt en wat het precies oplevert om deze te gebruiken.

Als algemene regel kun je de zonnekap tijdens het fotograferen gewoon op je lens laten zitten. De kap helpt ongewenst licht, lensflare en ghosting te verminderen en beschermt tegelijk de voorkant van je lens tegen stoten en weersinvloeden. Maar er zijn wel een paar situaties waarin je de zonnekap beter kunt verwijderen.

Connor Redmond is fotograaf en schrijver bij MPB en heeft drie jaar ervaring met het testen van camera’s en lenzen, van de Schotse Hooglanden tot de zandstranden van Cornwall. Hier legt hij uit wanneer een zonnekap echt verschil maakt en wanneer je die net zo goed in je tas kunt laten.

Wat doet een zonnekap?

Simpel gezegd voorkomt een zonnekap dat ongewenst licht de voorkant van je lens bereikt. Door zogenoemd strooilicht te beperken, helpt een zonnekap je om helderdere foto’s met meer contrast te maken.

Daarnaast beschermt een zonnekap het voorste lenselement tegen regen, stof en sneeuw, maar ook tegen krassen en een onverwachte stoot of val.

Voorbeelden met en zonder zonnekap

Om te laten zien hoeveel verschil een zonnekap kan maken, heb ik dezelfde scènes met en zonder zonnekap gefotografeerd.

Als de zon laag staat, wordt het iets lastiger. In tegenstelling tot de eerdere foto’s, die rond het middaguur zijn gemaakt, is het avondlicht minder fel. Toch kan er nog steeds ghosting ontstaan. Juist in deze situatie bleek de zonnekap erg effectief.

Soms wil je lensflare juist behouden. Van de twee foto’s hierboven heeft mijn voorkeur bijvoorbeeld de versie mét lensflare, omdat die wat extra warmte toevoegt en de foto een zomers gevoel geeft. Uiteindelijk blijft dat natuurlijk een kwestie van smaak.

Wat is lensflare?

Lensflare zijn de lichtvlekken of lichtstrepen die in je foto kunnen ontstaan wanneer een sterke lichtbron, zoals de zon of een straatlantaarn, onder een bepaalde hoek in je lens schijnt. Daardoor kunnen contrast en detail afnemen, al wordt lensflare soms ook bewust gebruikt voor een creatief effect.

Hoewel lensflare dus mooi kan werken, leidt het vaak af van je onderwerp en kan het je foto fletser maken doordat contrast en detail verloren gaan.

Wat is het ‘ghosting’-effect?

Ghosting is een ander ongewenst effect dat kan ontstaan wanneer licht tussen de lenselementen wordt weerkaatst. Daardoor verschijnen er vage dubbele vormen of lichtvlekken in je foto. Een zonnekap helpt ghosting en lensflare te beperken, waardoor je beeld helderder blijft en meer contrast behoudt.

Ook de kwaliteit van de coatings op je lenselementen speelt een belangrijke rol. Zowel de zonnekap als de lenscoatings helpen ongewenst licht onder controle te houden. Krijg je last van invallend licht en lukt het niet om het gewenste resultaat te bereiken? Dan zijn dit twee dingen om op te letten.

Opmerking van de auteur: Hier had ik eigenlijk een zonnekap moeten gebruiken, want ik fotografeerde recht tegen de zon in. Lesje geleerd. Toch vind ik het creatieve effect van het sterke tegenlicht op mijn onderwerp erg mooi. Lensflare hoeft dus niet altijd een probleem te zijn. Soms pakt een onverwacht effect juist goed uit.

Wanneer gebruik je een zonnekap?

Als algemene regel kun je de zonnekap gewoon op je lens laten zitten. Haal die eraf als de zonnekap een specifiek probleem veroorzaakt of als je juist bewust lensflare in beeld wilt.

Op heldere, zonnige dagen is een zonnekap zeker handig. Die houdt direct zonlicht tegen en helpt lensflare te beperken. Ook bij sterk tegenlicht kun je de zonnekap het beste gebruiken. En bij slecht weer biedt die extra bescherming voor het voorste lenselement.

Wanneer gebruik je beter geen zonnekap?

Er zijn situaties waarin een zonnekap in de weg kan zitten of je creatieve mogelijkheden beperkt. Gebruik er bijvoorbeeld geen als je lensflare bewust wilt inzetten om sfeer aan je foto toe te voegen. In een gecontroleerde omgeving, zoals een studio, is een zonnekap vaak minder belangrijk omdat je veel meer invloed hebt op de richting van het licht.

Bij sommige macro-opstellingen kun je de zonnekap ook beter verwijderen. Op zeer korte afstand kan een grote zonnekap te dicht bij het onderwerp komen of licht tegenhouden. Ook in combinatie met de ingebouwde flitser van je camera kan een zonnekap problemen veroorzaken. Bij sommige combinaties van camera en lens, vooral met grotere lenzen of zonnekappen, kan de zonnekap een deel van het flitslicht blokkeren. Daardoor kunnen harde, onnatuurlijke schaduwen over je onderwerp ontstaan.

Bij ultragroothoeklenzen kan een verkeerde zonnekap vignettering veroorzaken. De zonnekap blokkeert dan licht aan de randen van de lens, waardoor donkere hoeken of randen in beeld ontstaan. Wil je dat effect niet? Stop de zonnekap dan gewoon weer in je tas.

Zo bevestig je een zonnekap

Een zonnekap bevestig je aan de voorkant van je lens. Afhankelijk van het ontwerp schroef je de zonnekap vast of draai je die via een bajonetvatting op zijn plek tot alles stevig zit.

Gebruik altijd een zonnekap die goed bij je lens past. Met een verkeerde zonnekap kun je donkere hoeken in beeld krijgen of andere ongewenste effecten veroorzaken. Veel zonnekappen kun je ook omgekeerd op de lens bevestigen, zodat ze minder ruimte innemen als je ze niet gebruikt.

Let voordat je gaat fotograferen op die duidelijke klik wanneer je de zonnekap bevestigt. Dan weet je zeker dat alles goed vastzit. Je wilt niet dat de zonnekap eraf valt zodra je de camera naar je oog brengt. Dat is mij natuurlijk absoluut nooit overkomen. Zeker niet...

Soorten zonnekappen

Er zijn verschillende soorten zonnekappen, elk ontworpen voor specifieke lenzen en opnamesituaties.

Cilindrische zonnekap

Een cilindrische zonnekap heeft een eenvoudige, buisvormige vorm en wordt vooral gebruikt bij telelenzen. Omdat die een relatief kleine beeldhoek hebben, kan de zonnekap langer zijn zonder in beeld te komen.

Je ziet dit type zonnekap vaak bij sportfotografie en wildlifefotografie, waar veel met telelenzen wordt gewerkt. Voorbeelden van zulke beelden vind je in onze gids over sportfotografie en onze gids over wildlifefotografie en videografie.

Tulpvormige zonnekap

Tulpvormige zonnekappen, ook wel bloemvormige zonnekappen genoemd, hebben een herkenbare uitgesneden vorm. Die houdt zoveel mogelijk strooilicht tegen zonder in beeld te komen.

Ze zijn vooral handig bij groothoeklenzen en zoomlenzen. De vorm helpt vignettering te voorkomen en beperkt tegelijk strooilicht en lensflare. Je ziet ze daarom veel bij landschapsfotografie en architectuurfotografie.

Vierkante zonnekap

Vierkante zonnekappen zijn de laatste jaren behoorlijk populair geworden, deels door de retro uitstraling en de link met Leica en andere rangefindercamera’s. Je ziet ze dan ook vaak op Leica rangefinders en hoogwaardige rangefinderlenzen.

Ze kunnen lensflare goed beperken. De rechthoekige vorm houdt strooilicht tegen zonder snel in de beeldhoek te komen. Voor sommige fotografen zit de aantrekkingskracht trouwens net zo goed in de looks en het gebruiksgemak als in de optische voordelen.

Zonnekap vs. UV-filter

Fotografen discussiëren graag over de vraag of een zonnekap of UV-filter je lens beter beschermt. Maar wat je online ook leest, ze hebben allebei een andere functie. Een zonnekap helpt vooral om strooilicht, lensflare en ghosting te beperken. Een UV-filter vormt juist een extra beschermlaag voor het voorste lenselement.

Een zonnekap voorkomt niet elk probleem met lensflare of ghosting. Soms is het filter zelf juist de boosdoener. Goedkope UV-filters met matige coatings voegen nog een extra glaslaag toe, wat reflecties kan veroorzaken en de beeldkwaliteit van je lens juist kan verminderen.

Je kunt een zonnekap en UV-filter prima samen gebruiken, maar bij sommige lenzen, macro-opstellingen of bij gebruik van de ingebouwde flitser kan dat minder praktisch zijn. In veel situaties biedt een zonnekap in de praktijk de beste combinatie van bescherming en controle over ongewenst licht. Lees voor meer informatie onze gids over filters.